مهمى در شهر الرها داشتند . چنان كه ديديم دولت ايران در جنگهاى بزرگى ، كه با روم كرد ، اسيران را در نواحى دوردست كشور ايران مسكن داد . پادشاهان ايران در لشگركشيهاى خود به سوريه گاهى تمام سكنه يك شهر يا يك ناحيه را كوچ داده ، در يكى از نقاط داخلى كشور مقيم ميكردند . چون قسمت اعظم اين مهاجرين عيسوى مذهب بودند ، ديانت مسيح در هر گوشه‌اى از ايران اندكى رواج گرفت « 1 » . در آغاز قرن چهارم پاپابرعگائى « 2 » اسقف مسيحى سلوكيه - تيسفون سعى نمود تمام فرق مسيحى ايرانرا تحت رياست مركز روحانى تيسفون گرد آورد و اين موجب مجادلاتى شد ، كه بضعف عيسويان منتهى گرديد . عاقبت باينجا رسيد ، كه انجمنى از عيسويان پاپا را خلع كرد ، ولى نزاع بپايان نيامد . بسيارى از شهرهاى نواحى ارمنستان و كردستان در مشرق دجله تا كركوك و در حلوان و گنديشاهپور و شوش و هرمزد اردشير واقع در خوزستان اسقف‌نشين بودند . افرعت ، كه يكى از اشخاص مبرز عيسوى سريانى در اين زمان بوده ، در موعظه چهاردهم خود تيرگى احوال عيسويان ايران را در قرن چهارم شرح داده است و گويد رؤساى دين عيسوى در آن اوقات كمتر بمنافع جامعه و اوامر الهى اهميت مىدادند تا بجاه‌طلبىهاى شخصى خود غرور و حسد و خست و بيع و شراء اشياء مقدس در آن زمان ميان رؤساى عيسوى مشرق‌زمين رواجى كامل داشت و حتى در عين فشار و تعقيب هم دست از اين كار برنمىداشتند « 3 » و اين احوال بهيچوجه از تعصب و خشونت آنها نسبت به مانويان و والانتينيان « 4 » و مرقونيان و ديصائيان و ساير فرق گنوستيكى نميكاست .

--> ( 1 ) - لابور ، ص 19 - 18 . در باب بقاياى يك كليساى مسيحى در دورا كه داراى نقوش ديوارى از ربع دوم قرن سوم ميلادى است ، ر ك رستووتزف ، شهرهاى كاروانى ، ص 189 و بعد و دورا اوروپوس ص 130 و ما بعد . ( 2 ) - Papa bar Aggai ( 3 ) - لابور ، ص 24 و بعد . ( 4 ) - Valentiniens